Verhaal

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938). Een sportief pionier

Auteur: 
Wim Coster

Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938) was een bijzonder, energiek man en ondernemer. Het pionieren zat hem in het bloed.

Toen in het laatste kwart van de negentiende eeuw op verschillende plaatsen in Nederland de fiets zijn intrede deed, was hij erbij. Als één van de eersten deed hij mee aan wielerwedstrijden. Op de ‘hoge bi’, een vroeg type fiets, bestaand uit een heel groot voorwiel en minuscuul achterwiel. (In het Engels wordt een dergelijke fiets een penny-farthing genoemd,  naar de grote munt, de penny, en de kleine, de farthing.)

Hofstede Crull op zijn 'hoge bi'.De pedalen zijn aan het voorwiel bevestigd. De fiets is vrij labiel en dus moeilijk te berijden. Niet zonder risico bovendien. Maar risico’s schuwde Hofstede Crull niet. Integendeel! Hij was al begonnen met wielrijden toen hij in Groningen nog op de HBS zat. Op 14 juli 1886 debuteerde hij in Harlingen bij wedstrijden van ‘Het Nederlandsche Velocipedistenbond’. Later, in de periode waarin hij zich in Duitsland bekwaamde in de elektrotechniek, deed hij ook in het buitenland aan vele wedstrijden mee.

Motordriewieler

In 1898 zette hij een nieuwe stap in zijn sportieve carrière met een Dion Bouton motordriewieler, een voorloper van de auto. Ook nu was snelheid dus een drijfveer. ‘Ik zal niet licht de eerste sensatie vergeten, toen men mij aanspoorde mij op het zadel te zetten, begon te trappen en den motor begon mede te helpen, door met krachtig duwen den driewieler vooruit te doen springen’, schreef hij in 1923 in een jubileumboek van de KNAC.

Hij was in die tijd al de gelukkige bezitter geweest van menig automobiel, waaronder een aantal Spijkers. Ondernemer als hij was, had hij ook al de commerciële mogelijkheden ontdekt van het nieuwe vervoermiddel. In 1910 had hij de ‘Spijker Automobiel Verhuur Maatschappij’ opgericht. Deze maatschappij had ook een eigen werkplaats en wel binnen de muren van HEEMAF, de Hengelosche Elektrische En Mechanische Apparaten Fabriek, die hij in 1908, samen met de werktuigbouwkundig ingenieur Willem Willink, had gesticht.

Erkenning voor sport

Hofstede Crull zag óók, dat sport in bredere zin een ‘voertuig’ kon zijn voor zakelijke doeleinden. Al in 1913 kende HEEMAF een eigen bedrijfsvoetbalelftal: met shirtreclame! Het was in een tijd waarin de maatschappelijke waarde van de sport erkenning begon te krijgen. Twente speelde daarbij, vooral door de introductie van  het voetbal, een belangrijke rol.

Al in 1885 was deze sport daar geïntroduceerd door de textielindustrieel Jan Bernhard van Heek, die in Engeland kennis had gemaakt met het football. Korte tijd later richtte hij samen met enkele anderen de Enschedesche Football Club (EFC) op. Was de sport aanvankelijk een zaak van de elite, het duurde niet lang of ook bredere lagen van de bevolking gingen zich ermee bezighouden. Hofstede Crull zal, getuige de oprichting van het voetbalelftal, óók hebben gezien, dat het een middel was om personeelsleden te binden en te vérbinden.

Het HEEMAF voetbalelftal, mét shirtreclame, 1913

HEEMAF en de sport

Nadat hij in 1919, vanwege een daverende ruzie met de commissarissen, was vertrokken bij HEEMAF, bleef het bedrijf de sport trouw. Nog in september 1941 werd een groot sportterrein geopend, waar kon worden gevoetbald en getennist. De opvolgers van Hofstede Crull zagen eveneens de maatschappelijke en commerciële waarde van de sport.

Opening van één van de HEEMAF sportvelden.

In een promotiefilm ter gelegenheid van de opening van het nieuwe terrein waren niet alleen voetbal- en tenniswedstrijden te zien, maar werden ook uitvoerig bedrijfsactiviteiten gepresenteerd. De moraal van het verhaal was, dat sport verbindt en het lichaam weer nieuwe energie geeft. Maar tegelijkertijd kon daarmee worden aangetoond, dat HEEMAF in verschillende opzichten een gezond bedrijf was, dat zorg had voor zijn personeelsleden.

Wedstrijd op het HEEMAF sportcomplex, met op de achtergrond de fabriek.

De basis voor die gedachte was echter al in 1913 gelegd door Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull, een sportief pionier!

Bronnen

  • Jaap Tuik, Een bijzonder energiek ondernemer. Rento Wolter Hendrik Hofstede Crull (1863-1938): pionier van de elektriciteitsvoorziening in Nederland. (Historisch Centrum Overijssel/Walburg Pers) Zwolle/Zutphen 2009. Prijs € 19,95.

Publiek bij de opening van het HEEMAF sportcomplex.

Reacties