Verhaal

Een brief uit Amsterdam (een artikel van 100 jaar geleden in de Zwolsche Courant

Een brief uit Amsterdam

 

Honderd jaar geleden in de Zwolsche Courant

 

 

Op 12 juni 1915 is er weer eens een bijdrage in de rubriek Brieven uit de Hoofdstad. De correspondent levert een echt babbelstuk, waarin talrijke onderwerpjes de revue passeren. De bijbehorende overgangen zijn soms onnavolgbare gedachtesprongen, waarbij er wel een herhaaldelijk terugkerend onderwerp is: standsverschil, of liever het verdwijnen daarvan, het maatschappelijk nivelleeringsproces. Zo wordt de Stichting van Jonkvrouwe Boddaert (!) geprezen, die zich inzet voor het opvoeden van de straatjeugd. En met succes! De correspondent ziet, dat het banale straatleven in het algemeen verminderd is en de straatjeugd de kiemen van beschaving en wellevendheid meer openbaart. En dat was nodig ook, de correspondent herinnert er even fijntjes aan, dat de Oostenrijkse keizerin Elisabeth bij een bezoek aan Amsterdam haar misnoegen wegens de straatschenderij der jeugd heeft moeten uiten. Sissi in Amsterdam ooggetuige van jeugdcriminaliteit! Nu ja, dat was in de vorige eeuw.

 

 

Onze correspondent houdt ook een pleidooi  voor goed Nederlands taalgebruik, zuiver Hollandsch. Want dat schiet er in zo’n internationale metropool als Amsterdam nog wel eens bij in. Op een huizenrij van eenige tientallen meters frontbreedte vond ik in opschriften drie vreemde talen vertegenwoordigd: “Posticheur”, “tailor” en “Gasthaus”. Een “posticheur” is een pruikenmaker, een haarwerker, maar ook een leugenaar en opsnijder. Geen goede reclame dus, net zo min als een “tailor” beter maatwerk zou leveren dan een kleermaker. En met een “Gasthaus” krijg je het misverstand dat er een verkeersslachtoffer binnengedragen wordt, omdat toen “gasthuis” gebruikelijk was voor een ziekeninrichting. Daar staat tegenover dat menig Duitser tot op de dag van vandaag bij het bordje “ziekenhuis” meent dat dit verwijst naar het onderkomen van een geitenfokvereniging. Zo ziet men dat “vreemde” talen heus niet alleen naar niet-Nederlandse verwijzen …

 

Waartoe de duurte in oorlogstijd leidt, heeft de correspondent aan zijn overbuurman kunnen bestuderen, die zijn maandgeld in drie secties heeft moeten delen:  een wijnweek, twee bierweken en een waterweek. Daarmee zijn we in studentikoze kringen aanbeland;  hier moet de briefschrijver vaststellen, en hij lijkt het wel een beetje te betreuren, dat ook in dit opzicht de nivellering heeft toegeslagen: iedereen gaat tegenwoordig maar studeren! Advocaten, letterkundigen en andere geleerde categorieën kwamen vroeger veelal uit de gegoede en voorname kringen voort; dat is uit; de weg naar den meesters- en doctorstitel vindt zijn beginpunt zoowel “drie-hoog-achter” als in de villa en het huis van den patriciër.

 

 

Het studentenleven heeft zich in Amsterdam grotendeels verplaatst van de straat naar de Sociëteit. Het nieuwe corpsgebouw is geopend door de Burgemeester, de heer Tellegen, opnieuw een voorbeeld van standen overbruggende nivellering. De eenvoudige directeur van bouw- en woningtoezicht heeft gewis niet gedroomd eens de primus te zijn bij officieele gelegenheden, met een vice-admiraal aan zijn rechter- en een generaal aan zijn linkerzijde.

 

Ook de burgemeestersvrouw, de beminnelijke mevrouw Tellegen, heeft veel moeten bijleren. Nu zit ze weer met een hofdame en andere voorname dames in het Nationaal Steuncomité, dat de oorlogsarmoe moet opvangen, maar dat jammer genoeg te veel aan het Danaïdenvat der oudheid doet denken. Dat vat lag als bekend naast een bodemloze put. Maar het Steunfonds doet zijn best, dit keer met een volksconcert in het Stadion, waaraan alle fanfarecorpsen van Noord-Holland deelnamen. Het was een tot nu toe ongekende muziekuitvoering, meer imposant dan innerlijk schoon, maar het succes was groot. En ook hier genivelleerd standsverschil: de correspondent blijft het een vreemd gezicht vinden, in de eere-loges de moderne burger-wethouders zoo lief te zien doen met de patriciërs en hoogeren van huis uit. Zullen we afspreken dat nivellering een ander, lelijker, woord is voor democratisering?

 

Sjaak Onderdelinden.  

Reacties